Wat is in- of uitheems? Wat zijn oude rassen?
De mens creëerde cultuurgewassen
Altijd heeft de mens geprobeerd de natuur naar zijn hand te zetten. Ooit gebeurde dat het eerst met nuttige planten en dieren. Uiteraard was het interessant om planten die voedsel verschaften zelf te gaan verbouwen, in plaats van ze te verzamelen met het risico dat anderen je voor waren. En al die planten die geschikt waren voor dit proces van aanpassing aan de wensen van de mens, heten cultuurgewassen. Wereldwijd is daar steeds een grote uitwisseling van geweest, de meest recente die met Zuid-Amerika. De Europeanen hebben daar vandaan aardappelen, bonen, pompoenen, courgettes, pepers, paprika, maïs en tomaten naar Europa gebracht, en ze deden het in Europese grond ook. Niet altijd meteen evengoed, maar na wat kruisen en selecteren lukte het om ons, wat ons voedsel betreft, tot nakomelingen van de Indianen te bestempelen. Opmerkelijk is overigens, dat tuinbonen en uien in de Andes belangrijke gewassen zijn geworden.
Soorten die in het hierboven geschetste proces tot ontwikkeling zijn gekomen, zónder gerichte kruisingen, noemt men landrassen. Overal in de wereld komen die voor. Sinds de monnik Mendel onderzoek deed naar erfelijkheid en daarbij enkele wetmatigheden heeft vastgelegd, zijn er mensen gekomen die gericht gingen selecteren op bepaalde eigenschappen. Belangrijke redenen hiervoor waren een hogere productie en/of een snellere groei. Dit zijn de moderne rassen, waarbij die van bijna 100 jaar oud veelal meer oorspronkelijk trekjes vertoonden dan de allernieuwste.
Siergewassen ondergingen een soortgelijke ontwikkeling. Dit gebeurt echter meer recent omdat het om de sier gaat, wat een zekere maatschappelijke welstand vereist.
Bij wilde planten kan men onderscheid maken tussen inheems, dat zijn planten die al heel lang in ons eigen land voorkomen en uitheems, planten die van elders komen. Het laat zich raden dat De Nationale Proeftuin (www.denationaleproeftuin.nl) u vraagt liever niet met uitheemse planten aan de slag te gaan, om te vermijden dat men het verwijt zou kunnen maken dat we meewerken aan het uitsterven van soorten, dan wel nieuwe soorten te introduceren, die bestaande soorten verdringen.
Maar zaden die van een eigen teelt afkomstig zijn, mogen altijd als cultuurproduct worden bestempeld.
Het oogsten van plantendelen van beschermde soorten is uiteraard strafbaar, ongeacht of dat om uitheemse dat wel om inheemse soorten gaat en moet ten strengste worden ontraden.
