Over zaad
"Zaden zijn wat betreft het overleven zeer ingenieuze organen. Elk zaadje is een kunstwerkje op zich, een unieke levenscapsule die de blauwdruk bevat voor de hele plant, met elke cel, haar, nerf, kroonblad en wortel voorgeprogrammeerd, en zo wacht op ontkieming en groei om zich volledig te kunnen ontwikkelen." *
Stichting De Nationale Proeftuin vindt het heel belangrijk dat op haar zadenruilbeurs gezonde zaden (uit eigen tuin) worden uitgewisseld. Ziek materiaal kan een teleurstelling opleveren voor de ontvanger. Ook kan het in sommige gevallen bijdragen aan ongewenste ziektenverspreiding. Dergelijk zaad dient u dus liever niet op de website aan te bieden.
Over gezond 'biodivers' zaad, en het oogsten, drogen, bewaren en aanbieden daarvan, vertellen wij u op deze pagina graag iets meer.
Wat is gezond zaad?
Gezond zaad komt van gezonde, vitale, mooie planten. Let u goed op symptomen van ziekteverwekkers in de plant (vooral virussen) en in het zaad zelf (virussen, maar ook schimmels en bacteriën). Als u verdenkingen hebt, kunt u het zaad beter niet aanbieden.
Wat is biodivers zaad?
'Biodivers zaad' is de term die De Nationale Proeftuin gebruikt voor zaad afkomstig van planten, gewassen en bomen in tuinen en bloembakken van particulieren.
Zelfbestuivers en kruisbestuivers
Met betrekking tot zaad is de flora te verdelen in twee soorten: zelfbestuivers en kruisbestuivers. Zoals het woord al aanduidt zorgen zelfbestuivers zelf voor de bestuiving van hun bloemen. Hierbij kan de kwaliteit van het gewonnen zaad achteruit gaan, omdat veel zelfbestuivers voor een klein deel door andere planten bestoven worden.
Kruisbestuivers daarentegen hebben een andere plant nodig om bestoven te worden. Hierbij worden ze vaak geholpen door insecten en wind. Bij kruisbestuiving gaat het stuifmeel naar de bloem van een andere plant van dezelfde soort. Sommige soorten lijken echter zo sterk op elkaar dat ze kunnen kruisen met als gevolg dat soorten zich gaan vermengen. Dit proces heeft invloed op de raszuiverheid. Waar en wanneer oogsten?
Bied alleen zaad aan uit eigen tuin. Oogst niet in de openbare ruimte of in (beschermde) natuurgebieden.
Zaad oogsten kan wanneer de zaden rijp zijn. Zaad is rijp wanneer het verkleurt of rammelt in de zaaddozen. Het ideale tijdstip om het zaad uit de zaaddozen te halen, is aan het einde van een zonnige dag, in de late namiddag of vroege avond, wanneer de plant zo droog mogelijk is. Pluk de hele stengel en bindt een papieren zak over de zaadlobben en hang de plant ondersteboven tot hij helemaal droog is. De zaden kunnen dan gemakkelijk worden losgeschud en onderin de zak worden verzameld. Lukt dat niet, dan kan het zaad binnenshuis worden gedroogd.
Zaad drogen
Goed zaad wordt op een natuurlijke manier droog. Zaad dat te lang nat ligt, gaat broeien. Het ziet er direct dof uit en verliest binnen enkele weken de kiemkracht, waardoor er geen of weinig plantjes uit zullen komen. Wanneer het zaad bij de oogst nog vochtig is, kunnen de zaden in een droge en goed geventileerde ruimte op een doek of krant te drogen worden gelegd. Van het even snel bij de kachel of de centrale verwarming laten opdrogen, gaat het zaad dood.
Zaad bewaren
Doe het gedroogde zaad in papieren zakjes en noteer daarop de Nederlandse en Latijnse naam. (Dat laatste is tegenwoordig ook makkelijk op te zoeken via Internet). Vermeld eventueel ook het oogstjaar en de plaats van herkomst.
Bewaar het zaad op een droge, goed geventileerde plek. Later kan het zaad worden 'geschoond', oftewel worden ontdaan van vliesjes en ongerechtigheden.
Zaad langdurig bewaren kan bijvoorbeeld in een tupperwaredoos in de koelkast. Het blijft dan jarenlang kiemkrachtig.
Tip:
Voor het bewaren van kleine hoeveelheden zaad zijn pergamijnen postzegelzakjes zeer geschikt. Dergelijke zakjes van transparant papier zijn te koop in de filateliewinkel en sommige kantoorboekhandels.
Zaad aanbieden
Eenmaal gedroogd, kunt u uw gezonde zaden gratis aanbieden op de zadenruilbeurs van De Nationale Proeftuin. Ook gezond zaad in kleine hoeveelheden is welkom. Ga voor het maken van uw advertentie naar de pagina 'ik bied zaad aan' en vul de advertentie zo volledig mogelijk in. Veel bezoekers stellen het op prijs wanneer er in de advertentie ook iets is te lezen over de praktische en/of historische aspecten van het desbetreffende zaad. Is het zaad op, haalt u dan alstublieft uw aanbieding van de site. Ga daarvoor naar naar de aanbod-pagina en klik op 'uw eigen advertenties aanpassen'.
Nota bene
Bied geen zaad aan dat u buiten Europa gekregen, gekocht of verzameld hebt. Dat vragen we u omdat we dan in strijd kunnen handelen met het Verdrag inzake Biologische Diversiteit, dat met ingang van 1994 van kracht is geworden. Het is namelijk niet toegestaan om zonder toestemming van het land in kwestie zaadmateriaal uit te voeren. Dat zaad, en de plant die eruit groeit, valt onder de zeggenschap van het land van herkomst. Overigens voorkomen we op die manier ook de introductie van ziekten en plagen die in Nederlandse regionen niet voorkomen.
* Uit: "Seeds" van Jekka MacVicar.
